Weer aan de slag met fysiotherapie na de bevalling: een klinische handleiding voor fysiotherapeuten

Als fysiotherapeuten spelen we een centrale rol bij het begeleiden van een veilige, wetenschappelijk onderbouwde terugkeer naar lichaamsbeweging na de bevalling. In dit artikel worden de belangrijkste klinische principes beschreven die ten grondslag liggen aan revalidatie door middel van lichaamsbeweging na de bevalling.

Waarom lichaamsbeweging zo belangrijk is in het eerste jaar na de bevalling

Onderzoek toont aan dat lichaamsbeweging na de bevalling aanzienlijke voordelen biedt:

• 45% lagere kans op depressie
• 37% minder risico op urine-incontinentie
• Verbeteringen op het gebied van BMI, lumbopelvische pijn, slaap, stemming en energieniveau

Belangrijk is dat het starten met of hervatten van matige tot intensieve lichaamsbeweging binnen de eerste 12 weken na de bevalling bijzonder gunstig lijkt te zijn voor de geestelijke gezondheid.

Voor fysiotherapeuten onderstreept dit het belang van vroegtijdige, passende en op maat gemaakte begeleiding bij het uitvoeren van oefeningen.

Wie zou er na de bevalling moeten sporten?

Het korte antwoord: de meeste vrouwen na de bevalling en mensen zonder contra-indicaties zouden lichamelijk actief moeten zijn.

Bij bepaalde klinische verschijnselen is echter een medische beoordeling vereist voordat men aan matig tot intensieve lichaamsbeweging begint, waaronder:

• Onopgeloste hevige vaginale bloeding
• Ernstige buikpijn
• Hemodynamische instabiliteit
• Postpartumcardiomyopathie
• Symptomen van DVT
• Pijn op de borst of neurologische symptomen

Dit zijn relatieve contra-indicaties waarvoor medisch advies nodig is — het betekent niet dat sporten volledig uitgesloten is.

Op wetenschappelijk bewijs gebaseerd bewegingsadvies

De huidige wetenschappelijke gegevens ondersteunen de volgende streefwaarden voor het eerste jaar na de bevalling:

Ten minste 120 minuten per week

Lichamelijke activiteit van matige tot intensieve zwaarte, verdeeld over ten minste 4 dagen per week.

Dit zou het volgende moeten omvatten:

• Aërobe training (bijv. stevig wandelen, fietsen, zwemmen)
• Krachttraining
• Een gecombineerde aanpak in plaats van slechts één behandelmethode

Dagelijkse bekkenbodemspiertraining (PFMT)

Dagelijkse PFMT vermindert het risico op urine-incontinentie met 37% en is een van de sterkste aanbevelingen in de richtlijnen.

Aangezien ongeveer een derde van de vrouwen in het eerste jaar na de bevalling last heeft van urine-incontinentie, zouden bekkenbodemonderzoek en het corrigeren van de techniek standaardonderdelen moeten zijn van de fysiotherapeutische beoordeling.

Vroegtijdige mobilisatie: begin rustig aan

Vroegtijdige mobilisatie wordt aangemoedigd, ook na een keizersnede. Uit onderzoek blijkt dat vroeg lopen het aantal postoperatieve complicaties vermindert.

Eerste aandachtspunt:

• Rustig wandelen
• Lichte dagelijkse activiteiten
• Bekkenbodemoefeningen

Er moet worden overgegaan naar matige tot intensieve inspanning wanneer:

• De incisies of perineale scheuren zijn genezen
• Vaginale bloedingen nemen niet toe bij lichamelijke activiteit
• Pijn is te beheersen

Klinisch gezien kan de bloedingsreactie worden gebruikt als een praktische indicator voor tolerantie.

De voortgang moet worden bepaald op basis van symptomen — niet op basis van tijd

Een belangrijk uitgangspunt bij revalidatie na de bevalling is een op de individuele patiënt afgestemde, geleidelijke en op de symptomen gebaseerde opbouw.

In plaats van strikte ‘6-wekenregels’ kun je beter letten op indicatoren die aangeven of een kind er klaar voor is, zoals:

• Wondgenezing
• Beheersing van bekkenbodemklachten
• Behandeling van musculoskeletale pijn
• Beschikbaarheid van energie
• Geestelijke stabiliteit
• Voldoende slaap

Vermijd een snelle terugkeer naar training met hoge belasting als:

• De hevige bloeding houdt aan
• Er is sprake van een bekkenbodemstoornis
• De pijn of vermoeidheid neemt toe

Revalidatie van de bekkenbodem en de core

Bekkenbodem

Dagelijkse PFMT is essentieel. Technische begeleiding leidt tot betere resultaten.

Screening op postpartumstoornissen wordt ten zeerste aanbevolen, met doorverwijzing naar specialisten op het gebied van bekkenbodemgezondheid indien nodig.

Kernrevalidatie

Zachte buikspiertraining moet zo vroeg mogelijk worden gestart, voor zover dit verdraagbaar is. Vermijd oefeningen die ervoor zorgen dat de buik omhoog komt of uitpuilt.

Integreer de functies van de bekkenbodem en de diepe kernspieren geleidelijk tot een gecoördineerd geheel.

Borstvoeding en de beschikbaarheid van energie

Lichaamsbeweging heeft geen negatieve invloed op de kwaliteit en hoeveelheid van de moedermelk, noch op de groei van de baby.

Door borstvoeding stijgt de caloriebehoefte echter met 450–500 kcal per dag.

Een laag energieniveau kan leiden tot:

• Amenorroe
• Verminderde herstelcapaciteit
• Vermoeidheid
• Zorgen over de gezondheid van de botten
• Onvoldoende melkproductie

Bij actieve patiënten die borstvoeding geven, moeten fysiotherapeuten rekening houden met het volgende:

• Voedingsinname
• Vochtinname
• Vermoeidheidsniveaus
• Mogelijke bloedarmoede

Geestelijke gezondheid: de eerste 12 weken zijn cruciaal

14–23% van de vrouwen na de bevalling kampt met depressie of angstklachten.

Sporten in de eerste 12 weken na de bevalling gaat gepaard met:

• Verminderde ernst van depressie
• Verminderde angst
• Betere slaap

Aangezien postnatale depressie vaak haar hoogtepunt bereikt tijdens dit ‘vierde trimester’, bevinden fysiotherapeuten zich in een uitstekende positie om vroegtijdige, veilige lichaamsbeweging te ondersteunen als onderdeel van een multidisciplinaire zorgaanpak.

Ernstige gevallen moeten worden doorverwezen — lichaamsbeweging biedt ondersteuning, maar is geen vervanging voor een behandeling op het gebied van geestelijke gezondheid.

Slaap en sedentair gedrag

Meer dan de helft van de vrouwen in het kraambed geeft aan slecht te slapen. De richtlijnen zouden het volgende moeten omvatten:

• Voorlichting over slaaphygiëne
• Langdurig stilzitten (>8 uur/dag) vermijden
• Lange zitperiodes onderbreken

Kleine gedragsveranderingen kunnen het herstel en de geestelijke gezondheid bevorderen.

Omgaan met belemmeringen bij het hervatten van lichaamsbeweging

Veelvoorkomende belemmeringen zijn onder meer:

• Bekkenbodemstoornis
• Diastasis recti
• Pijn in het bewegingsapparaat
• Bewegingsangst
• Vermoeidheid
• Gebrek aan steun

Elk postpartumtraject is anders. Het is van essentieel belang om aanbevelingen af te stemmen op de fysieke, psychologische en sociale situatie van de persoon in kwestie.

Klinische conclusies voor fysiotherapeuten

• Streef naar ≥120 minuten per week matige tot intensieve lichaamsbeweging.
• Moedig dagelijkse PFMT aan.
• Stimuleer vroegtijdige mobilisatie.
• Vooruitgang op basis van symptomen en genezing, niet op basis van willekeurige tijdschema’s.
• Controleer standaard op bekkenbodemstoornissen.
• Houd rekening met geestelijke gezondheid, slaap, beschikbare energie en de behoeften van de baby tijdens het borstvoeding geven.
• Pak angst en psychosociale belemmeringen aan.

Zelfs als de aanbevelingen slechts gedeeltelijk worden opgevolgd, levert dat al aanzienlijke gezondheidsvoordelen op. De postpartumperiode draait niet alleen om het ‘terugkeren’ naar de conditie van vóór de zwangerschap, maar ook om het opbouwen van fysieke en psychologische veerkracht op de lange termijn.

Referenties

Davenport, M. H., Ruchat, S. M., Jaramillo Garcia, A., Ali, M. U., Forte, M., Beamish, N., Fleming, K., Adamo, K. B., Brunet-Pagé, É., Chari, R., Lane, K. N., Mottola, M. F., & Neil-Sztramko, S. E. (2025). Canadese richtlijn uit 2025 voor lichaamsbeweging, sedentair gedrag en slaap gedurende het eerste jaar na de bevalling. British Journal of Sports Medicine, bjsports-2025-109785. Vroegtijdige online publicatie. https://doi.org/10.1136/bjsports-2025-109785