Directe toegang en blanco-verordening: wat de geplande hervorming betekent voor fysiotherapiepraktijken in Duitsland

TL;DR

• De blanco-verordening is sinds november 2024 van kracht in de fysiotherapie en wordt momenteel geëvalueerd. Artsen blijven het recept voor geneesmiddelen uitschrijven, terwijl fysiotherapeuten de concrete behandelingsparameters vaststellen.
• Door de rechtstreekse toegang zou een voorafgaand bezoek aan de arts overbodig worden. Het ministerie van Volksgezondheid (BMG) onderzoekt momenteel of er een wettelijke basis is voor proefprojecten, maar er is nog geen startdatum vastgesteld.
• Beide hervormingsrichtingen leggen meer klinische verantwoordelijkheid bij fysiotherapiepraktijken. Praktijken moeten beslissingen over de bevindingen, de behandelingswijze, de frequentie en de duur op een begrijpelijke manier documenteren.
• Praktijkeigenaren zouden daarom in een vroeg stadium de intake-procedures, documentatienormen en de koppeling van hun fysiotherapiesoftware aan bestaande dossier- en factureringssystemen moeten controleren.

Directe toegang en blanco-voorschrift: twee verschillende concepten

Bij een blancoverordening blijft de artsenpraktijk het toegangspunt tot fysiotherapie. Artsen schrijven voor vastgestelde diagnoses nog steeds een recept voor fysiotherapie voor. De behandelende fysiotherapiepraktijk beslist vervolgens binnen de toegestane grenzen over de concrete behandelingsvormen en over de frequentie en duur van de behandeling.

Bij directe toegang is een doktersvoorschrift niet langer een toelatingsvoorwaarde. Patiënten zouden rechtstreeks naar een fysiotherapiepraktijk kunnen gaan. Fysiotherapeuten zouden dan zelf de fysiotherapeutische beoordeling uitvoeren, de behandelingsbehoefte inschatten en de aard en omvang van de therapie vaststellen. Tegelijkertijd zouden zij waarschuwingssignalen moeten herkennen en indien nodig een medisch onderzoek laten uitvoeren.

Ute Repschläger van het IFK beschrijft het doorslaggevende verschil met betrekking tot de rol van de artsen. Bij het blanco-voorschrift blijft de arts de poortwachter, terwijl de directe toegang dit voorafgaande contact met de arts overbodig maakt. Het IFK waarschuwt daarom ervoor om ervaringen met het blanco-voorschrift niet zomaar te projecteren op de directe toegang. Beide modellen verdelen de verantwoordelijkheid op verschillende manieren en moeten elk afzonderlijk worden beoordeeld.

De blanco-verordening is gebaseerd op overeenkomsten overeenkomstig § 125a SGB V betreffende de verstrekking van geneesmiddelen met uitgebreide zorgverantwoordelijkheid. Volgens de GKV-Spitzenverband is de regeling op 1 april 2024 in werking getreden voor ergotherapie en op 1 november 2024 voor fysiotherapie. In de voorgeschreven tussentijdse en eindrapporten moeten onder andere de ontwikkeling van de omvang, de financiële gevolgen en de kwaliteit van de behandeling en de resultaten worden onderzocht.

Voor fysiotherapiepraktijken maakt het blanco-recept daarmee sinds november 2024 deel uit van het geldende zorgkader. Directe toegang blijft daarentegen een mogelijk proefproject. Het Duitse ministerie van Volksgezondheid onderzoekt, volgens de openbaar bevestigde stand van zaken, een wettelijke basis voor dergelijke proeven door beroepsverenigingen en zorgverzekeraars. Er is tot nu toe nog geen bindende startdatum of tijdschema bekend.

De stand van zaken in 2026: de kosten stijgen, de kwaliteit blijft onduidelijk

De uitgaven van de AOK voor geneesmiddelen stegen in het eerste kwartaal van 2026 met 8,7 procent ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Al in 2025 hadden de wettelijke ziektekostenverzekeraars 14,7 miljard euro uitgegeven, 10,4 procent meer dan in 2024. Het geneesmiddelenrapport 2026 van de AOK schrijft de stijging onder andere toe aan hogere vergoedingen en de invoering van het blanco-recept.

Vooral de kostenvergelijking bij schouderdiagnoses krijgt veel aandacht. In het vierde kwartaal van 2025 kostte een blanco-verordening hiervoor gemiddeld 714 euro. Een reguliere medische verordening voor geneesmiddelen kostte gemiddeld 214 euro. Volgens de AOK was het verschil vooral te wijten aan langere behandelingsduur en een hogere behandelingsfrequentie. Hoewel blanco-verordeningen in 2025 slechts 2,4 procent van alle fysiotherapeutische verordeningen uitmaakten, waren ze goed voor 4,5 procent van de bijbehorende omzet.

De kostencijfers wijzen echter noch op een betere, noch op een slechtere zorgverlening. Het rapport geeft uitdrukkelijk toe dat er geen betrouwbare bevindingen zijn over de kwaliteit van de zorg en het nut van de grotere therapeutische beslissingsvrijheid. De beschikbare declaratiestatistieken laten zien welke behandelingen praktijken hebben uitgevoerd en gedeclareerd. Ze geven geen betrouwbaar beeld van de vraag of patiënten sneller herstellen, minder vaak chronische klachten ontwikkelen of op de lange termijn minder behandeling nodig hebben.

Het WIdO-rapport wijdt daarom talrijke bijdragen aan de vraag hoe kwaliteit in de toekomst kan worden gemeten. Onder andere de naleving van richtlijnen, kwalificatie en de analyse van routinegegevens komen daarbij aan bod. Zolang er geen uniforme uitkomstgegevens zijn, blijft de politieke beoordeling open. De AOK ziet de kostenstijging als een reden voor een voorzichtige uitbreiding van de blanco-verordening. Beroepsverenigingen stellen daarentegen dat hogere uitgaven zonder uitkomstgegevens geen uitsluitsel geven over de kosteneffectiviteit of kwaliteit van de behandeling.

De tussentijdse balans van AOK versus de feitencheck van Physio Deutschland

AOK en Physio Deutschland beoordelen dezelfde uitgavengegevens aan de hand van verschillende maatstaven. In haar tussentijdse balans van 17 maart 2026 legde de AOK de nadruk op de hogere behandelingskosten. Zij wees onder meer op het frequentere gebruik van manuele therapie en fysiotherapie met apparatuur, evenals op individuele gevallen met bijzonder hoge uitgaven.

Physio Deutschland vindt deze kostenbenadering te beperkt. Voorzitter Andrea Rädlein stelt in de feitencheck van de vereniging dat bepaalde schouderdiagnoses een intensievere en op wetenschappelijk bewijs gebaseerde behandeling vereisen. Vaker toegepaste manuele therapie zou daarom een professioneel onderbouwde beslissing kunnen zijn. Ook meer apparaatgestuurde fysiotherapie past bij behandelconcepten die meer nadruk leggen op activering, krachtopbouw en beweeglijkheid.

Het belangrijkste twistpunt betreft de interpretatie van hogere startkosten. De AOK ziet hierin een reden om de kosteneffectiviteit van de blanco-verordening te toetsen. Rädlein stelt daarentegen dat een beter op de behoeften afgestemde behandeling in eerste instantie weliswaar meer kan kosten, maar mogelijk latere uitgaven vermindert doordat het ziekteverloop wordt verkort of chronificatie wordt voorkomen. Physio Deutschland wijst er bovendien op dat er tot nu toe geen volledige kostenberekening is gemaakt waarin het nieuwe zorgtraject wordt vergeleken met de vroegere zorg.

Beide standpunten stuitten op dezelfde beperking wat betreft de beschikbare gegevens. Er zijn nog geen wetenschappelijk onderbouwde resultaten beschikbaar over het succes van de behandeling, de tevredenheid van patiënten en de kosten op lange termijn met betrekking tot het blanco-recept. Geplande evaluatiestudies van het innovatiefonds moeten deze leemte onderzoeken. Tot die tijd laten de beschikbare cijfers vooral zien welke prestaties in rekening zijn gebracht en hoeveel deze hebben gekost.

Voor praktijken vergroot de open vraag naar resultaten de waarde van traceerbare verloopgegevens. Wie de behandelingswijze, de frequentie van de therapie, de klinische motivering en de bereikte veranderingen nauwkeurig documenteert, kan latere beoordelingen op meer dan alleen factureringsgegevens baseren. Het politieke debat laat daarmee nu al zien naar welke bewijzen er bij extra therapeutische beslissingsvrijheid waarschijnlijk meer vraag zal zijn.

VPT: "De structuurhervorming kan niet wachten"

De VPT pleit voor een grondige hervorming van de opleiding en de beroepswet, in plaats van de ‘Blankoverordnung’ stapsgewijs aan te passen. Tijdens haar persconferentie in Berlijn op 8 januari 2026 wees de vereniging op een tekort van ongeveer 12.000 fysiotherapeuten en op een beroepswet uit 1994. Volgens de VPT bemoeilijken verouderde opleidingsstructuren de werving van personeel en een meer zelfstandige zorgverlening. Volgens het Bodymedia-rapport over de structuurhervorming van de VPT wil de vereniging daarom al tijdens de opleiding competenties voor directe toegang verankeren.

Het vijfpijlermodel combineert directe toegang met een bredere hervorming van het onderwijs. De VPT stelt opleidingen voor naast gemoderniseerde beroepsscholen. Modulaire kwalificaties en in aanmerking komende eerder behaalde studiepunten moeten het mogelijk maken om tussen beide opleidingstrajecten te wisselen. Een landelijk uniforme opleidingsvergoeding en gratis onderwijs moeten het beroep toegankelijker maken. Bovendien moeten certificaatkwalificaties die tot nu toe afzonderlijk werden behaald, in de basisopleiding worden geïntegreerd. Opleidingen moeten ten slotte de diagnostische en juridische competenties bijbrengen die een directe toegang vereist.

De VPT pakt het dus eerder aan dan de AOK. De AOK wil eerst op wetenschappelijk onderbouwde wijze beoordelen welke kosten en behandelresultaten meer therapeutische beslissingsvrijheid opleveren. De VPT beschouwt uitgebreide autonomie daarentegen als een onderdeel van de noodzakelijke personeels- en opleidingshervorming. Het ontbreken van resultaatgegevens over de blanco-verordening blijft daarbij een open punt. Ook Physio Deutschland wijst erop dat wetenschappelijk onderbouwd onderzoek naar kwaliteit en patiënttevredenheid nog uitblijft.

Wat er voor praktijken in het dagelijks werk verandert

De blanco-voorschrijfregeling verschuift een deel van de economische en vaktechnische verantwoordelijkheid naar de fysiotherapiepraktijk. Volgens de *Ärzte Zeitung* dragen artsen daarbij de budgetverantwoordelijkheid en het daarmee samenhangende risico op regresvorderingen af. De voorschrijvende arts stelt nog steeds de diagnose en geeft toegang tot de behandeling. De praktijk beslist echter binnen het contractueel vastgelegde kader over de behandelingsmiddelen, de frequentie en de behandelingsduur.

Het registratieproces moet deze extra beslissingsverantwoordelijkheid weerspiegelen. Uw praktijk dient eerst na te gaan of de diagnose en het voorschrift binnen het toepassingsgebied van het blanco-voorschrift vallen. Vervolgens moeten behandelaars de uitgangsbevinding zodanig vastleggen dat latere beslissingen traceerbaar blijven. Een algemene vermelding van pijn volstaat nauwelijks als de praktijk op basis daarvan de omvang en het verloop van de behandeling vaststelt.

Een degelijke documentatie legt een verband tussen de bevindingen, het behandelingsdoel en de concrete beslissing. Wanneer een praktijk bijvoorbeeld de frequentie verhoogt of een andere maatregel kiest, moet uit het dossier de klinische reden hiervoor blijken. Uit de voortgangscontroles moet bovendien blijken waarom de behandeling is voortgezet, aangepast of beëindigd. Dergelijke aantekeningen ondersteunen interne casusbeoordelingen en vergemakkelijken navraag door zorgverzekeraars.

Directe toegang zou de verantwoordelijkheid nog verder naar voren verplaatsen. Zonder medisch voorschrift zou de fysiotherapiepraktijk bovendien moeten beoordelen of fysiotherapie überhaupt aangewezen is of dat een medisch onderzoek nodig is. De Bundesärztekammer koppelt een mogelijke directe toegang daarom aan vooraf vastgestelde zorgtaken, een duidelijk handelingenkader en een kwalificatieniveau op basis waarvan fysiotherapeuten waarschuwingssignalen betrouwbaar kunnen herkennen. Dit standpunt wijst erop dat een toekomstig model voor directe toegang waarschijnlijk gestructureerde eerste onderzoeken en gedocumenteerde beslissingen over doorverwijzing zal vereisen.

Praktijkleiders kunnen hun werkprocessen al vóór verdere hervormingsmaatregelen toetsen. Inschrijfformulieren moeten de vereiste gegevens over voorschriften en bevindingen volledig vastleggen, en documentatiesjablonen moeten klinische beslissingen koppelen aan de betreffende bevindingen. Regelmatige steekproeven laten zien of wijzigingen in de behandeling ook maanden later nog begrijpelijk blijven. De gebruikte fysiotherapiesoftware moet dergelijke informatie betrouwbaar kunnen samenvoegen of doorgeven aan het hoofddocumentatiesysteem.

Waarom praktijksoftware en EPA-integratie nu aan belang winnen

Praktijksoftware wordt steeds belangrijker wanneer een praktijk haar behandelingsbeslissingen op een begrijpelijke manier moet onderbouwen. Een degelijk patiëntendossier documenteert de uitgangsbeoordeling, de gekozen behandeling en latere aanpassingen. Bovendien koppelt het deze beslissingen aan het verloop van de behandeling. Onder de blanco-verordening draagt de praktijk meer verantwoordelijkheid ervoor dat deze keten volledig en vakkundig onderbouwd blijft.

Het elektronische patiëntendossier vervangt daarbij niet de interne behandelingsdocumentatie. Uw praktijk blijft een toonaangevend documentatiesysteem nodig hebben voor bevindingen, verloopnotities en gegevens die relevant zijn voor de facturering. Goede koppelingen verminderen dubbele invoer en maken een gecontroleerde gegevensuitwisseling mogelijk. Exportfuncties moeten documenten in een leesbaar formaat beschikbaar stellen, zonder dat medewerkers informatie handmatig uit verschillende applicaties bij elkaar moeten zoeken.

Physitrack vult deze technische structuur aan als software voor het voorschrijven van oefeningen en therapiebegeleiding. Het platform verstrekt thuisoefenprogramma’s en registreert onder andere voltooide sessies en gegevens over pijn en moeilijkheidsgraad. Bestaande integraties met EPD- en praktijksoftware kunnen dergelijke gegevens koppelen aan het eigenlijke documentatiesysteem. Physitrack vervangt echter noch SOAP-notities, noch functies voor bevindingen, afspraken, facturering of patiëntendossiers.

Praktijkeigenaren dienen daarom na te gaan welk systeem het juridisch bindende behandeldossier beheert en welke applicaties gegevens daarheen doorsturen. De test moet een volledig patiëntdossier weergeven, inclusief opname, aanpassing van de behandeling en eindrapport. Controleer bovendien of toegangsrechten, wijzigingen en exporten traceerbaar blijven.

Onze Duitstalige informatie over de integratie van ePA en de vergelijking van fysiotherapiesoftware helpt bij de daaropvolgende inventarisatie. De rolverdeling binnen het softwarepark blijft daarbij van cruciaal belang. Het documentatiesysteem beheert het dossier, terwijl gekoppelde applicaties gestructureerde therapie- en verloopgegevens aanleveren.

Conclusie: autonomie gaat gepaard met een bewijslast

De algemene verordening en de regel inzake directe toegang geven fysiotherapiepraktijken meer klinische beslissingsvrijheid. Tegelijkertijd moeten praktijken op een begrijpelijke manier aantonen waarom behandelaars voor een bepaalde behandeling hebben gekozen, deze hebben aangepast of beëindigd.

Praktijkeigenaren zouden hun werkprocessen daarom nu al op deze verantwoordelijkheid moeten afstemmen. Een gestructureerde intake en uniforme documentatienormen vormen hiervoor de nodige basis. De gebruikte fysiotherapiesoftware moet bovendien relevante verloopgegevens betrouwbaar kunnen doorgeven aan het hoofddocumentatiesysteem of het ePA.

Afwachten lost deze organisatorische taken niet op. Praktijken kunnen hun werkprocessen, verantwoordelijkheden en software nu al onder de loep nemen, nog voordat de wetgever de volgende hervormingsstap vaststelt.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen directe toegang en een blanco-voorschrift?

Bij een blancoverordening stelt een arts nog steeds de diagnose en schrijft hij of zij de behandeling voor. De fysiotherapiepraktijk bepaalt vervolgens de behandeling, de behandelingsfrequentie en de behandelingsduur. Bij directe toegang beginnen patiënten met fysiotherapie zonder voorafgaande medische verwijzing.

Is de blanco-verordening al van kracht?

De blancoverordening is sinds 1 november 2024 van toepassing in de fysiotherapie voor vastgestelde diagnoses op basis van § 125a SGB V. Artsen blijven daarbij de toegangspoort tot de zorg. De wettelijk voorgeschreven tussentijdse en eindverslagen zijn bedoeld om de kosten, de omvang en de kwaliteit van de behandeling te beoordelen.

Wanneer komt de directe toegang er?

Er is nog geen startdatum vastgesteld voor de directe toegang. Het Duitse ministerie van Volksgezondheid onderzoekt momenteel de wettelijke basis voor proefprojecten met betrekking tot directe toegang. Pas nadat hierover een wettelijk besluit is genomen, kunnen zorgverzekeraars en beroepsorganisaties dergelijke proefprojecten overeenkomen.

Verandert de verordening zelf, of alleen het behandelplan?

Bij het blanco-voorschrift verandert dit alles in verschillende mate. De arts blijft een voorschrift uitschrijven voor een vastgestelde diagnose, maar laat de belangrijkste behandelingsparameters over aan de fysiotherapeut. Bij een toekomstige directe toegang zou het medische voorschrift als toelatingsvoorwaarde volledig komen te vervallen.

Moet mijn praktijk nu al iets ondernemen?

Praktijken zouden hun werkwijze voor blanco-verwijzingen nu al duidelijk moeten vastleggen. De intake, bevindingen, behandelingsbeslissing, aanpassingen en resultaten moeten op een inzichtelijke manier worden gedocumenteerd, omdat de praktijk meer verantwoordelijkheid draagt voor de behandeling. Geschikte fysiotherapiesoftware kan oefenprogramma’s, gegevens over therapietrouw en de gegevensuitwisseling met documentatiesystemen ondersteunen.